आजको तीव्र प्राविधिक विकासमा ‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स’ (AI) शिक्षा क्षेत्रको लागि एउटा वरदान बनेको छ। व्यक्तिगत सिकाइ (personalized learning) देखि लिएर जटिल विषयवस्तुलाई सजिलै बुझाउनेसम्ममा AI को भूमिका प्रशंसनीय छ। तर, के यो प्रविधि सबैका लागि समान छ? यहींनेर ‘डिजिटल डिभाइड’ वा डिजिटल खाडलको प्रश्न खडा हुन्छ।
विकसित सहरहरूमा विद्यार्थीहरू AI-संचालित उपकरणहरू प्रयोग गरेर आफ्नो क्षमता तिखारिरहेका छन्, तर ग्रामीण र आर्थिक रूपमा विपन्न समुदायका विद्यार्थीहरू अझै पनि आधारभूत इन्टरनेट र डिजिटल साक्षरताको अभावसँग जुधिरहेका छन्। यदि हामीले AI लाई शिक्षाको मुख्य धार बनाउने हो भने, पहुँचमा देखिएको यो गहिरो खाडललाई नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन।
AI ले सिकाइमा समानता ल्याउन सक्छ यदि हामीले यसलाई केवल विलासिताको वस्तु नभई एक आधारभूत अधिकारको रूपमा पहुँचयोग्य बनायौं भने मात्र। सरकार र शैक्षिक संस्थाहरूले दुर्गम क्षेत्रमा प्रविधि पुर्याउन र विद्यार्थीहरूलाई AI चलाउने सीप सिकाउन विशेष पहल गर्न आवश्यक छ। अन्यथा, AI ले ज्ञानको नयाँ उचाइ चुम्नेछ, तर दुर्भाग्यवश त्यो उचाइमा केवल सीमित वर्गको मात्र पहुँच हुनेछ। शिक्षामा AI को प्रयोग केवल प्रविधि विस्तार होइन, यो न्यायोचित वितरणको लडाइँ पनि हो।