पछिल्लो समय आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को विकासले विश्वभरका हरेक क्षेत्रमा हलचल ल्याएको छ, तर यसको सबैभन्दा प्रभावकारी प्रयोग शिक्षा क्षेत्रमा देखिन थालेको छ। विशेष गरी ‘पर्सनलाइज्ड एण्ड एडाप्टिभ लर्निङ’ (व्यक्तिगत र अनुकूलनीय सिकाइ) को अवधारणाले शिक्षण पद्धतिको आधारभूत संरचनालाई नै परिवर्तन गरिदिएको छ।
परम्परागत कक्षाकोठामा शिक्षकले एकै पटक धेरै विद्यार्थीलाई एउटै शैलीमा पढाउनुपर्ने बाध्यता हुन्छ। यसले गर्दा छिटो सिक्ने विद्यार्थीलाई बोरियत हुने र ढिलो सिक्ने विद्यार्थी पछि पर्ने जोखिम रहन्छ। तर, एआई-आधारित प्लेटफर्महरूले प्रत्येक विद्यार्थीको सिकाइ क्षमता, रुचि र गतिलाई पहिचान गरी सोही अनुसारको पाठ्य सामग्री तयार पार्छन्।
यसले कसरी काम गर्छ? यदि कुनै विद्यार्थीलाई गणितको जटिल समीकरण बुझ्न समस्या भइरहेको छ भने, एआईले उक्त विद्यार्थीलाई भिडियो, क्विज वा सरल उदाहरणमार्फत फरक तरिकाले बुझाउँछ। यस प्रक्रियामा प्रणालीले विद्यार्थीको हरेक कदमलाई विश्लेषण गर्छ र जहाँ उनीहरूले कमजोरी महसुस गर्छन्, त्यहीँ तुरुन्तै ‘फिडब्याक’ दिन्छ।
यसको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको विद्यार्थीमा आत्मविश्वासको विकास हुनु हो। एआईले उनीहरूलाई कहिल्यै पनि ‘अयोग्य’ वा ‘कमजोर’ महसुस गराउँदैन, बरु उनीहरूको स्तर अनुसार सिकाइलाई परिमार्जित गर्दै लैजान्छ।
निष्कर्षमा, एआईले शिक्षकलाई विस्थापित गर्ने होइन, बरु शिक्षकको भूमिकालाई थप सशक्त बनाउनेछ। शिक्षकहरूले अब प्रविधिलाई सहयोगीका रूपमा प्रयोग गरी विद्यार्थीका व्यक्तिगत आवश्यकतामा केन्द्रित हुन सक्नेछन्। शिक्षामा यो डिजिटल क्रान्तिले पक्कै पनि भविष्यका पुस्तालाई थप सिर्जनशील र सक्षम बनाउने कुरामा कुनै शंका छैन।