कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) ले आजको विश्वलाई तीव्र गतिमा बदल्दैछ, विशेष गरी शिक्षाको क्षेत्रमा यसले असीमित सम्भावनाका ढोकाहरू खोलेको छ। व्यक्तिगत सिकाइ अनुभवदेखि लिएर जटिल विषयहरूलाई सजिलोसँग बुझाउने क्षमतासम्म, एआई साँच्चै नै एक क्रान्तिकारी औजार सावित भएको छ। तर, यो प्रविधिको विकाससँगै एउटा गम्भीर प्रश्न पनि सतहमा आएको छ: के यो पहुँच सबैका लागि समान छ?
हामी एउटा यस्तो युगमा छौँ जहाँ शहरका पहुँचवाला विद्यार्थीहरू एआई-संचालित उपकरणहरू प्रयोग गरेर विश्वस्तरीय ज्ञान प्राप्त गरिरहेका छन्, जबकि दुर्गम र विपन्न वर्गका विद्यार्थीहरू अझै पनि आधारभूत डिजिटल पूर्वाधारको अभावसँग जुधिरहेका छन्। यो ‘डिजिटल डिभाइड’ वा डिजिटल खाडलले शिक्षामा नयाँ खाले असमानता सिर्जना गर्दैछ। यदि एआईको प्रयोग धनी र पहुँचवालामा मात्र सीमित रह्यो भने, यसले शिक्षाको लोकतान्त्रिकीकरण होइन, बरु शैक्षिक खाडललाई अझ फराकिलो बनाउने जोखिम छ।
एआईले सिकाइलाई सुलभ बनाउने शक्ति राख्छ, तर यसका लागि नीति निर्माण तहबाटै ठोस पहल आवश्यक छ। इन्टरनेटको पहुँच, सस्तो हार्डवेयर र एआई साक्षरतालाई दुर्गम बस्तीहरूसम्म पुर्याउन नसके, एआई केवल सुविधासम्पन्नहरूको पेवा बन्नेछ। भविष्यको शिक्षालाई समावेशी बनाउनका लागि हामीले प्रविधि मात्र होइन, प्रविधिमाथिको समन्यायिक पहुँचलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। प्रविधिले समाजलाई जोड्ने पुल बन्नुपर्छ, विभाजन गर्ने पर्खाल होइन।