पृथ्वी बचाऔँ

पृथ्वी हाम्रो साझा घर हो। यही घरको काखमा मानव सभ्यताले आँखा खोलेको छ, यही माटोमा हाम्रा पुर्खाका पाइला कोरिएका छन् र यही आकाशमुनि हाम्रो भविष्यका सपना हुर्किरहेका छन्। हरिया वन, कलकल बग्ने नदी, हिमालका सेता मुकुट, चराचुरुङ्गीको चिरबिराहट र माटोको सुवासले पृथ्वीलाई जीवन्त र सुन्दर बनाएका छन्। प्रकृतिले मानवलाई जीवन धान्न आवश्यक हावा, पानी, अन्न र अनेकौँ स्रोतसाधन निःशुल्क प्रदान गर्दै आएको छ। तर आज यही जीवनदायिनी पृथ्वी मानवीय लोभ, अविवेकी विकास र प्राकृतिक स्रोतको अन्धाधुन्ध दोहनका कारण गम्भीर संकटमा छ। त्यसैले ‘पृथ्वी बचाऔँ’ आज केवल एउटा नारा होइन, मानव अस्तित्वको अपरिहार्य पुकार र वर्तमान पुस्ताको नैतिक जिम्मेवारी हो।

औद्योगिकीकरण, वन विनाश, अनियन्त्रित सहरीकरण, प्लास्टिकको बढ्दो प्रयोग, जीवाश्म इन्धनको अत्यधिक खपत तथा वातावरणीय प्रदूषणले पृथ्वीको प्राकृतिक सन्तुलन खलबल्याएको छ। मानिसले विकास र सुविधाको खोजीमा प्रकृतिको क्षमताभन्दा बढी दोहन गरिरहेको छ। फलस्वरूप जलवायु परिवर्तन, तापक्रम वृद्धि, हिमनदी पग्लनु, अनियमित वर्षा, खडेरी, बाढी, पहिरो र जैविक विविधताको क्षयजस्ता समस्या तीव्र बन्दै गएका छन्। पृथ्वीको ताप बढ्नु केवल वैज्ञानिक तथ्य होइन; यो किसानको खेतमा परेको असर, हिमालको घट्दो हिउँ, सुक्दै गरेका जलस्रोत र पानीको खोजीमा भौँतारिँदै गरेका बस्तीको प्रत्यक्ष पीडा हो।

पृथ्वीको वातावरणीय संकटले मानव जीवनसँगै अन्य जीवजन्तुको अस्तित्वमा समेत प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। वन फँडानी हुँदा वन्यजन्तुको बासस्थान नष्ट हुन्छ, नदी प्रदूषित हुँदा जलचरको जीवन संकटमा पर्छ र वायुप्रदूषण बढ्दा मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्छ। एउटा प्रजातिको विनाशले अर्को प्रजातिको जीवनचक्रमा समेत असर पार्न सक्छ। यसरी प्रकृतिको एउटा कडी कमजोर हुँदा सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली प्रभावित हुन्छ। त्यसैले वातावरण संरक्षणलाई विकासको बाधक होइन, दिगो विकासको आधारका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।

पृथ्वी बचाउने दायित्व सरकार वा वैज्ञानिकको मात्र होइन, प्रत्येक नागरिकको हो। वन संरक्षण र वृक्षरोपण, पानी तथा ऊर्जाको मितव्ययी प्रयोग, फोहोरको उचित व्यवस्थापन, प्लास्टिकको प्रयोगमा कमी, पुनःप्रयोग र पुनर्चक्रण, स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोग तथा वातावरणमैत्री जीवनशैली आजको आवश्यकता हो। विद्यालयदेखि समुदायसम्म वातावरणीय चेतना फैलाउनुपर्छ। सरकारले प्रभावकारी वातावरणीय नीति र कानुन निर्माण गरी त्यसको कठोर कार्यान्वयन गर्नुपर्छ भने नागरिकले आफ्नो व्यवहारमा वातावरणप्रतिको जिम्मेवारी देखाउनुपर्छ। विकासको अर्थ प्रकृतिमाथि विजय प्राप्त गर्नु होइन; प्रकृतिसँग सहअस्तित्व कायम गर्दै समृद्धिको बाटो रोज्नु हो।

पृथ्वीले हामीसँग केही मागेकी छैन; उनले केवल आफ्ना घाउमा मलम लगाइदिन आग्रह गरिरहेकी छिन्। हामीले आज प्रकृतिलाई जोगायौँ भने भोलिका पुस्ताले स्वच्छ हावा, निर्मल पानी, उर्वर माटो र हरियाली संसार पाउनेछन्। तर पृथ्वीको पीडालाई बेवास्ता गर्‍यौँ भने भविष्यले हामीलाई क्षमा गर्नेछैन। त्यसैले पृथ्वीलाई आमाको रूपमा सम्मान गर्दै ‘प्रकृति जोगाऔँ, जीवन जोगाऔँ’ भन्ने संकल्पका साथ अघि बढौँ। अन्ततः पृथ्वी बचाउनु भनेको अरू कसैलाई बचाउनु होइन—आफ्नै अस्तित्व, आफ्नै भविष्य र मानव सभ्यताको निरन्तरता बचाउनु हो।